Անգլերեն, մայրենի, մաթեմատիկա, ռուսերեն, հայրենագիտություն, բնագիտություն, առողջ ապրելակերպ,հունվարյան ճամբար, իմ դպրոցը, բուսաբան կենդանաբան ընտրություն,ուսումնական ամառ
Բլոգումդ առկա բաժիններից ո՞րն ես ամենաքիչը սպասարկում, ինչո՞ւ:
առողջ ապրելակերպ,հունվարյան ճամբար, իմ դպրոցը, բուսաբան կենդանաբան ընտրություն,ուսումնական ամառ
Ո՞ր բաժինն ես ամենից հաճախ սպասարկում։ Կցի՛ր հղումը։
Ջովանինոն շատ էր սիրում ճանապարհորդել: Ճամփորդեց-ճամփորդեց, մի օր էլ հայտնվեց այնպիսի երկրում, որտեղ ոչ մի սուր բան չկար: Տներնայդերկրումկառուցված էինառանց սուրանկյունների, նրանքկլորէին: Շենքերի տանիքներն էլ էին կլոր: Ճանապարհի կո□քին, որտեղով քայլում էր Ջովանինոն, թփերի ու վարդերի պուրակ կար: Ջովանինոն որոշեց մի վար□ քաղել և զարդարել իր բաճկոնը: Նա զգուշությամբ ուզում էր պոկել վարդը, որպեսզի մատը չծակի, բայց տեսավ, որ վարդը փուշ չունի, ուրեմն՝ իր մատը չի ծակի: Այդ ժամանակ թփերի ետևից հայտնվեց քաղաքային պարեկը և ժպտալով հարցրեց Ջովանինոյին.
-Դուք երևի չգիտե՞ք, որ չի կարելի վարդ քաղել:
-Ներեցեք ինձ … ես չմտածեցի, որ…
-Այդ դեպքում Դուք պետք է վճարեք տուգանքի կեսը,- ասաց պարեկը և սկսեց գրել անդորրագիրը: Ջովանինոն հանկարծ նկատեց, որ պարեկի գրիչը սուր չէ, և խնդրեց ցույց տալ այն:
— Խնդրեմ ,- ասաց պարեկը և մեկնեց գրիչը:
Գրիչը, ինչպես նաև պարեկի թուրը , ամենևին սուր չէին , դրանք բութ էին, բութ:
— Սա ի՞նչ երկիր է, այստեղ ամեն ինչ տար□րինակ է:
Այստեղ ոչ մի սուր բան չկա,- բացատրեց պարեկը:
-Իսկ մե՞խը,- հարցրեց Ջովանինոն,- չէ ՞ որ այն պետք է սուր լինի:
-Մենք մեխ չենք օգտագործում: Մեխի փոխարեն սոսինձ ենք օգտագործում: Իսկ հիմա բարի եղեք ինձ երկու անգամ ապտակել:
Զարմանքից Ջովանինոյի բերանը բաց մնաց.
-Ո՛չ, ո՛չ, ի՞նչ եք ասում, ես չեմ ուզում հայտնվել բանտում, եթե այդպես է, ես պատրաստ եմ երկու ապտակ ստանալ:
-Բայց մեզ մոտ այդպես է ընդունված. լրիվ տուգանքը՝ չորս ապտակ, կեսը՝ երկու,- պատասխանեց պարեկը:
-Երկու ապտակ պարեկի՞ն:
-Այո՛:
-Բայց դա իրավացի չէ, այդպես չի կարելի:
-Իհարկե արդարացի չէ. այդպես չի՛ կարելի :
-Մենք մեխ չենք օգտագործում: Մեխի փոխարեն սոսինձ ենք օգտագործում: Իսկ հիմա բարի եղեք ինձ երկու անգամ ապտակել:
Զարմանքից Ջովանինոյի բերանը բաց մնաց.
-Ո՛չ, ո՛չ, ի՞նչ եք ասում, ես չեմ ուզում հայտնվել բանտում, եթե այդպես է, ես պատրաստ եմ երկու ապտակ ստանալ:
-Բայց մեզ մոտ այդպես է ընդունված. լրիվ տուգանքը՝ չորս ապտակ, կեսը՝ երկու,- պատասխանեց պարեկը:
-Երկու ապտակ պարեկի՞ն:
-Այո՛:
-Բայց դա իրավացի չէ, այդպես չի կարելի:
-Իհարկե արդարացի չէ. այդպես չի՛ կարելի:
-Իհարկե արդարացի չէ, և որպեսզի այդպես չլինի, ոչ ոք օրենքը չի խախտում: Դե, ես սպասում եմ. տվեք ինձ երկու ապտակ և մյուս ան□ամ ավելի զգույշ եղեք:
-Բայց ես չեմ ուզում ձեզ ապտակել:
-Այդ դեպքում ես ստիպված եմ ձեզ առաջարկել լքել մեր երկիրը:
Եվ Ջովանին ստիպված եղավ հեռանալ այն երկրից, որտեղ ոչ մի սուր բան չկար: Բայց նա երազում էր վերադառնալ այնտեղ և ապրել ամենաօրինակելի օրենքներով և ամենադաստիարակված մարդկանց հետ:
1.Տեքստի չորս բառերում տառի փոխարեն վանդակ է դրված, դո՛ւրս գրիր այդ բառերը՝ լրացնելով բաց թողած տառերը:
կո□ղքին, վարդ□ , տար□օրինակ, ան□գամ
2. Ի՞նչ է նշանակում պուրակ բառը.
ա/ բանջարանոց
բ/ արտ
գ/ զբոսայգի
դ/ ծաղկի խանութ
3. Տեքստից դո՛ւրս գրիր ընդգծված բառերը՝ դիմացը գրելով ըստ կազմության դրանց տեսակը:
5. Կազմի՛ր տրված բայերի ուղիղ ձևերը: ա/ճամփորդեց —ճամփորդել բ/պետք է վճարեք-վճարել գ/ասաց —ասել դ/երազում էր —երազել
6. Լրացրո՛ւ առած-ասացվածքները՝ օգտվելով տրված բառերից.
ա/Ինձ համար արա, քեզ համար—սովորիր—————————: բ/Խաչն իմն է —զորությունը ——————— ես գիտեմ: գ/Փողոցում —գտածը——————— փողոցում էլ կկորցնես: դ/—Այսօրվա————— գործը վաղվան չեն թողնի:
զորությունը, սովորիր, գտածը, այսօրվա
7. Այն ի՞նչն է, այն ի՞նչը. Հողից վերև՝ Փոքրիկ արև, Վրան՝ հազար Սերմ ու տերև: —արևածաղիկ————————
8. Տեքստից դո՛ւրս գրիր մեկ պատմողական, մեկ հարցական նախադասություն:
Սա ի՞նչ երկիր է, այստեղ ամեն ինչ տարօրինակ է:
Ջովանինոն շատ էր սիրում ճանապարհորդել:
9. Ինչպիսի՞ երկրում էր հայտնվել Ջովանինոն:
Ջովանինոն շատ էր սիրում ճանապարհորդել: Ճամփորդեց-ճամփորդեց, մի օր էլ հայտնվեց այնպիսի երկրում, որտեղ ոչ մի սուր բան չկար:
10. Ի՞նչ տուգանք նշանակեց պարեկը: Նմանատիպ մի տուգանք էլ դո՛ւ մտածիր:
11. Ինչո՞ւ էր ստիպված Ջովանինոն լքել այդ երկիրը. ա/որովհետև վճարել էր տուգանքը բ/որովհետև պարեկը արդարացի էր գ/որովհետև խախտեց այդ երկրի օրենքը դ/որովհետև միամիտ էր
Արարատ գյուղում շատ ընտանիքներ ունեն «իրենց» օձերը: Ամառվա շոգին նրանք թաքնվում են բներում և երեկոները, երբ հովն ընկնում է, որսի ու ջուր խմելու են դուրս գալիս: Գյուղի կենտրոնով անցնող ասֆալտապատ ճանապարհին նրանք չեն երևում: Բայց մյուս փողոցներում, ուր երթևեկությունը քիչ է, ամեն երեկո օձեր են վխտում: Այնպես որ ամեն առավոտ բնակիչները, երբ դուրս են գալիս իրենց տներից, փողոցի փոշու մեջ ծուռումուռ հետքեր են տեսնում: Կարծես գիշերը մեկը պարաններ է քարշ տվել փողոցի մի ափից մյուսը: «Ընտանի» օձեր են: Ապրում են տներում, պատերի ճեղքերում, հաճախ ման են գալիս սենյակում, բակում, սողում են հավերի հետևից, և նրանց ոչ ոք ձեռք չի տալիս: Նրանք էլ իրենց հերթին ոչ ոքի չեն խայթում:
— Տանու օձը իրեն տիրոջը ճանաչում է, վնաս չի տալիս, — համոզված ինձ ասաց գյուղի տարիքավոր բնակիչներից մեկը:
Ահա այդպես օձերի մեկի մասին այդ գյուղացի մի կին մի բան պատմեց, որ ավելի հեքիաթի է նման, քան իրականության:
Գարունքը եկավ, մեր բակը տաքացավ, ու մի օր էլ տեսանք, ըհը, հրես մեր օձը ձմռան քնից վեր է կացել, դուրս եկել բակ ու պատի տակ արևակող է արել:
— Մայրի՜կ, մեր օձը ամբողջ ձմեռ ոչինչ չի՞ կերել, — հարցրեց իմ որդի Վաչիկը:
— Ո՞նց ուտեր, քնած է եղել:
— Հիմա ինչքա՜ն քաղցած կլինի, մա՜մ, մի բան տուր իրեն տանք…
Երեխայի խոսքը չկոտրեցի, մի կավե ամանով կաթ տվի իրեն: Վաչիկս վախվխելով մոտեցավ օձին, ամանը նրանից քիչ հեռու դրեց ու ետ փախավ:
Օձը ոլոր-մոլոր պառկած է՝ աչքերը բաց, չգիտես քնա՞ծ է, թե արթուն: Շարժվեց: Երևի կաթի հոտը առավ: Գնաց, գլուխը ամանի մեջ կոխեց ու խմեց:
Որ ասեմ Վաչիկս նրանից շատ ուրախացավ՝ հավատա:
Ես գնում էի բամբակի դաշտ՝ կոլխոզի աշխատանքին ու ամեն գնալիս մտքովս անց էր կենում՝ օձը չկծի՞ երեխային…:
— Զգույշ կաց, Վաչիկ ջան, մեր պապերն ասել են՝ «օձը տաքացնողին կկծի», դրանից հեռու կաց, — խրատում էի ես:
— Այնպես եմ կաշառել, իսկի կկծի՞ որ, — ծիծաղելով մի անգամ ինձ ասաց տղաս:
— Ինչո՞վ ես կաշառել, — հարցրի ես:
— Դու որ գնում ես գործի, ես իմ բաժին կաթից նրան եմ տալիս… Ինձ ճանաչում է, ազնիվ խոսք, այ, տե՛ս, կաթի ամանը ցույց տամ, տես ոնց է գալիս հետևիցս:
Ու Վաչիկը վերցրեց պռունկը կոտրված կավե ամանը, որով օձին կաթ էր տալիս, մեկնեց դեպի պատն ու շվվացրեց:
Գյուրզան գկուխը ճեղքից դուրս հանեց, բարկացած դես-դեն նայեց ու Վաչիկիս տեսնելով՝ մեղմացավ, սողաց դեպի նա ու գլուխը մեկնեց ամանին: Հետո, տեսնելով, որ ամանի մեջ բան չկա, գլուխը բարձրացրեց ու նայում է Վաչիկիս, կարծես հարցնում է. «Ինչի՞ ես ինձ խաբում»:
— Կաթ տուր, Վաչիկ ջան, կբարկանա, մի փորձանք կբերի մեր գլուխը, օձի հետ ընկերություն անել չի լինի, — ասացի ես:
Բայց հետո պարզվեց ինձ համար, որ օձին մինչև ինքտ վատություն չանես՝ նա քեզ վատություն չի անի: Հիմի ես դա կհաստատեմ մի դեպքով:
Այդպես գյուրզան մեզ հետ խաղաղ ապրում էր, երբ մի օր էլ նկատեցի, որ դա ֆշշացնելով ընկել է Վաչիկիս հետևից, իսկ նա լեղապատառ փախչում է: Երեխան տուն եկավ, ես՝ հետևից: Դուռը ներսից փակեցինք:
— Ի՞նչ է պատահել, այ տղա, ինչի՞ է բարկացել քեզ վրա, — հարցրի ես վախից փշաքաղված:
— Չգիտեմ, ոչինո չոմ արել… — ասում է տղաս, բայց զգում եմ, որ մի բան կա:
Մյուս օրը, երբ դաշտից տուն եկա ու մտա ներս, տեսա Վաչիկը մի ինչ-որ բան է ուզում ինձնից պահի: Մի փոքրիկ տուփ էր: Ձեռից խլեցի էդ տուփը, բաց արի՝ տեսնեմ միջին առանց կճեփի, ձքձուկ, փոքրիկ ձվեր են:
— Ա՛յ տղա, սրանք հո օձի ձվերն են, որտեղի՞ց ես վերցրել, — բարկացա ես:
— Ա՛յ, էն ավազի հետ խաղալիս դուրս եկան… մեջը թաղված էին:
— Վայ քոռանամ ես, դրա համա՞ր է թշնամացել հետդ, ախր սրանք մեր օձի ձվերն են… Արի, շուտ արի ցույց տուր, որտեղի՞ց ես վերցրել…
Երեխան ցույց տվեց, ես ձվերը դրի տաք ավազի մեջ ու ծածկեցի: Տուն եկանք, բայց սենյակի դուռը բաց էինք թողել: Բաց դռնից տեսանք, որ օձը տխու՜ր, թույլ-թույլ սողաց դեպի կույտը, ավազը դնչով փորփրեց, հանկարծ ձվերը դուրս եկան և երևի դրանից շատ ուրախացավ: Այդ ժամանակ այդ կենդանին չտեսնված-չլսված մի բան արավ, որ ամեն անգամ հիշելիս մազերս փշաքաղվում են, սիրտս համ ահով է լցվում, համ ուրախությունով:
Ասա ի՞նչ արավ: Դա ձվերը թողեց բաց ու արագ եկավ, տուն ընկավ, հասավ պատին ու սկսեց բարձրանալ թարեքը, որի վրա բաժակով դրված էր Վաչիկի բածին կաթը:
— Ա՛յ տղա, կաթը մինչև հիմի ինչի՞ չես խմել, — բարկացա ես երեխայի վրա, փայտը վերցրի ու գնացի օձի առաջը կտրեցի, որ չմոտենա կաթին:
— Դե, արի վերցրու, խմի՛ր, — գոռացի ես:
Մինչև Վաչիկը տեղից կշարժվեր, օձը իմ փայտին էլ չնայեց, իմ բարկությանն էլ, արագ հասավ թարեքին, պոչը թափ տվեց օդում, լախտի նման խփեց բաժակին ու ցած գցեց: Բաժակը ջարդվեց, կաթը թափվեց: Իսկ օձը հանդարտված իջավ թարեքից և առանց շտապելու գնաց դուրս ու նոր միայն սկսեց իր ձվերը ծածկել ավազով…
Ես ու երեխաս քարացած – կանգնած մայում ենք, թե սա ի՞նչ հրաշք է, ինչի՞ թափեց կաթը:
Բայց շուտով հրաշքը պարզվեց, մեր ագահ կատուն այդ ժամանակ լակում էր թափված կաթը: Լակեց, լակեց, առաջ կաթոտ գետիկը լիզեց, հետո իր շրթունքները ու վեր ընկավ ուռավ, ոտները գցեց ու սատկեց: Մի տես ի՞նչ բախտ եմ ունեցել, որ երեխան էդ օրը ժամանակին չէր կերել… Պարզվեց էս բարի լույսի պես, որ օձը վրեժը հանելու համար թույն է թափել կաթի մեջ…
Բայց դե ես օձին չեմ մեղադրում. ամեն մոր համար իր զավակներից թանկ բան չկա աշխարհքիս երեսին: Ու էդ գյուրզա մերը, որ արդեն զրկվել էր իր ձվերից, որոնց մեջ իր ապագա զավակներն էին, ինձ էլ էր ուզում զրկել իմ զավակից, որ սիրտը հովացնի:
Բայց մերը ինչքան որ կատաղի ՝ վրեժի ժամանակ, էնքան էլ բարի է, երբ իր զավակները կան, ապրում են: Ու որ տեսավ իր ձվերը ետ են բերել, մի տեսնեիք, թե ո՜նց գլխապատառ եկավ, տուն ընկավ. Չլինի՞ թե թունավորված կաթը խմած լինեն…
Жил-был Носорог. Он имел привычку всех дразнить. — Горбун! Горбун! — дразнил он Верблюда. — Это я горбун? — сердился Верблюд. — Будь у меня на спине три горба, я был бы ещё красивее! — Эй, толстокожий! — кричал Носорог Слону. — Где у тебя нос, а где хвост? — И чего он ко мне пристаёт?.. — удивился Слон. — Хоботом своим я доволен, и он вовсе не похож на хвост! — Эй ты, голоногий! — дразнил Носорог Страуса. — Летать не умеешь, а птицей называешься! От обиды бедный Страус даже голову под крыло спрятал. Достали друзья зеркало и пошли к Носорогу. — Послушай, друг! — сказал Верблюд. — Неужели ты себя красавцем считаешь? — Конечно! — ответил Носорог. — Кто же в этом сомневается? — Ну, тогда посмотри сюда, — сказал Слон и протянул Носорогу зеркало. Посмотрел Носорог в зеркало и захохотал: — Ха-ха-ха! Хо-хо-хо! Что это ещё за уродина на меня смотрит? Что у него на носу? Ха-ха-ха! И пока он смеялся, глядя на себя в зеркало, друзья поняли, что Носорог просто глуп. И они перестали на него обижаться.
Սնկեր: Սնկերն ավելի մեծ չափերի են հասնում, քան բակտերիաները: Ունեն տարբեր ձևեր: Սնկերի մեծ մասը բազմաբջիջ է: Սնկերի մարմինը կազմված է թելերից: Որոշ սնկերում տարբերվում են նաև գլխիկ և ոտիկ: Դրանք գլխարկավոր սնկեր են։
Սնկերը ևս ունեն լավ արտահայտված արտաքին կառույց՝ սնվում են, շնչում, բազմանում, օժտված են կենդանի օրգանիզմների այլ հատկություններով: Նրանք ունեն շատ նմանություններ բույսերի և կենդանիների հետ: Սնկերը սնվում են պատրաստի օրգանական նյութերով:
Սնկերը մեծ դեր են կատարում բնության մեջ: Սնկերի մի մասն ապրում է ծառերի տակ, ծառերի արմատներին մոտ և փոխազդում նրանց հետ՝ տալով և ստանալով պիտանի նյութեր, օգնելով մեկը մյուսի աճին և զարգացմանը: Դա օգտակար կապ է:
Գլխարկավոր սնկերի թվում կան ուտելու սնկեր: Դրանցից են սպիտակ սունկը, կեչասունկը, յուղասունկը, շամպինիոնը, աղվեսասունկը:
Սակայն կան այնպիսիները, որոնք թունավոր են և վնաս են հասցնում բույսերին և կենդանիներին, մարդուն: Որոշ սնկեր հարուցում են նաև տարբեր հիվանդություններ:
Սնկերի մասին գիտությունն անվանվում է սնկաբանություն:
Փղերն աշխարհի ամենախոշոր ցամաքային կենդանիներն են: Նրանք կարող են կշռել մինչև 12 տոննա: Եվ իրենց չափերին համապատասխան նրանք նաև մեծ ու բարի սիրտ ունեն։
Գոյություն ունեն 2 տեսակի փղեր՝ աֆրիկական և հնդկական: Նրանք շատ նման են իրար, միայն թե աֆրիկական փղերի ականջները, որ կարծես կաշվե հովհարներ լինեն, ավելի մեծ են, քան հնդկական փղերինը: Փղերի ականջների լայնությունը կարող է հասնել 4 մետրի: Ականջներով փղերը հով են անում իրենց և պաշտպանվում միջատներից:
Սակայն ամենահետաքրքիրը փղի կնճիթն է: Կնճիթը շատ զգայուն է. փիղը կնճիթով կարող է կատարել ինչպես նուրբ աշխատանք (օրինակ՝ գետնից բարձրացնել մորու մեծության պտուղը, մի փունջ խոտ պոկել), այնպես էլ դժվար ու ծանր (մի հաստ ճյուղ պոկել բարձր ծառից):
Այս հսկա կենդանին սնվում է խոտով ու տերևներով: Իր քաշին համապատասխան՝ նա ամեն օր ուտում է մեծ քանակությամբ կեր՝ 45–450 կգ կեր: Իսկ դրա համար նա կեր է փնտրում օրվա 16 ժամը: Կախված ջերմաստիճանից՝ նա խմում է 100 – 300լիտր ջուր: Խմելու ջուրը նա նույնպես վերցնում է կնճիթով: Կնճիթն իր մեջ կարող է պահել 7,5 լիտր ջուր: Կնճիթը ջրով լցնելով՝ փիղն այն մոտեցնում է բերանին և ներս քաշում ջուրը: Իսկ շոգ ժամանակ կնճիթով վերից վար նաև ջրում է իրեն, ապա ավազ է ցանում վրան, որպեսզի տզերը չխրվեն մաշկի մեջ: Փղերը նաև հրաշալի լողալ են կարողանում: Նրանք քնում են կանգնած՝ իրար հենվելով: Միայ փոքրիկ փղերն են քնելիս պառկում գետնին:
Հանդիպելիս փղերը ուրախ ողջունում են միմյանց՝ կնճիթերն իրար փաթաթելով: Նրանք չափազանց հոգատար են միմյանց հանդեպ: Երբ փիղը խճճվում է թակարդում կամ ընկնում փոսի մեջ, մյուս փղերը, մեկնելով իրենց կնճիթները, օգնում են նրան դուրս գալ: Փղերն իրենց վիրավոր կամ հիվանդ ընկերոջը չեն լքում, կողքերից զգուշորեն պահելով, նրան տանում են իրենց հետ: Նրանք երբեք չեն լքում մորը կորցրած ձագին: Փղերն ուրախանում և տխրում են միասին, ամբողջ խմբով: Փղերը նաև կարողանում են ծիծաղել:
Տեքստային առաջադրանքներ
Ինչպիսի՞ն են փղի չափերը։
Փղերն աշխարհի ամենախոշոր ցամաքային կենդանիներն են: Նրանք կարող են կշռել մինչև 12 տոննա:
Քանի՞ տեսակի փղեր գոյություն ունեն։ Գրի՛ր տեսակները։
Գոյություն ունեն 2 տեսակի փղեր՝ աֆրիկական և հնդկական:
Ինչո՞վ է սնվում փիղը և որքա՞ն է ուտում։
Այս հսկա կենդանին սնվում է խոտով ու տերևներով: Իր քաշին համապատասխան՝ նա ամեն օր ուտում է մեծ քանակությամբ կեր՝ 45–450 կգ կեր:
Տեքստից դուրս գրի՛ր փղերի մասին պատմող ամենազարմանալի տեղեկությունը։
Կախված ջերմաստիճանից՝ նա խմում է 100 – 300լիտր ջուր: Խմելու ջուրը նա նույնպես վերցնում է կնճիթով: Կնճիթն իր մեջ կարող է պահել 7,5 լիտր ջուր:
Փղերն ինչպե՞ս են ողջունում իրար։
Հանդիպելիս փղերը ուրախ ողջունում են միմյանց՝ կնճիթերն իրար փաթաթելով:
Բառային առաջադրանքներ
Գրի՛ր կանաչ գույնով նշված բառերի հոմանիշները։
Բարի-բարեհոգի
Մեծ-խոշոր հսկա
Նուրբ -զգայուն
Թակարդում -ծուղակ
Գրի՛ր կապույտ գույնով նշված բառերի հականիշները:
Մեծ-փոքր
Դժվար-հեշտ
Ծանր-թեթև
Շոգ-ցուրտ
Նշված բառերից առաջ գրի՛ր ինչպիսի հարցին պատասխանող բառեր:
մեծ—փիղ
լավ— ընկեր
փոքր— ձագ
երկար—կնճիթ
Շարունակի՛ր ըստ օրինակի՝ օգնել․․․․ — օգնել ընկերոջը։
